Gmina Wyznaniowa Żydowska

ul Włodkowica 9, 50-072 Wrocław
telefon: (71) 34-364-01, faks 344-70-48
e-mail: wroclaw@jewish.org.pl

biuro czynne od poniedziałku do piątku w godzinach: 9.00-16.00
nabożeństwa: piątek 18.00, sobota 9.30

zwiedzanie synagogi po uprzednim umówieniu telefonicznym osoby kontaktowe: Ewa Charęza, Karolina Szykierska

Świątynie

SYNAGOGA POD BIAŁYM BOCIANEM

Jedyna wrocławska świątynia żydowska nie jest łatwa do odnalezienia. Synagoga pod Białym Bocianem jest ukryta w jednym z podwórzy zniszczonej upływem czasu ulicy Włodkowica.

We Wrocławiu Żydzi stanowili w przeszłości liczną mniejszość wyznaniową. Spotykali się najczęściej w prywatnych bożnicach lub ogólnogminnych domach modlitwy, ale od początku XIX wieku dążyli do wybudowania nowej synagogi, która byłaby w stanie pomieścić wszystkich wiernych. Organizacja Żydów postępowych doprowadziła w 1820 r. do kupna odpowiedniej posesji, ale budowa nie rozpoczęła się z powodu protestów konserwatywnej części gminy. Jednak dzięki funduszom odłamu liberalnego synagoga powstała i stała się miejscem modlitwy tej właśnie grupy. To tutaj od 1829 r. były odprawiane pierwsze w Niemczech nabożeństwa reformowane - zgodnie z ówczesnym ruchem postępowym - Haskalą. Świątynię zaprojektował wybitny niemiecki architekt Karl Ferdinand Langhans, za wygląd wnętrza odpowiedzialny był żydowski malarz Raphael Biow. Uważana za jeden z najciekawszych budynków powstałych w XIX-wiecznych Niemczech synagoga nie jest pod względem architektonicznym typowym przykładem żydowskiej bożnicy. Reprezentuje bowiem osiemnastowieczną śląsko-pruską tradycję ewangelickiego budownictwa sakralnego.

We wnętrzu natomiast zgodnie z liberalną koncepcją synagogi pulpit do czytania znajdował się przy Aron Ha-Kodesz (Arce Przymierza) - centralnym i najważniejszym miejscu w każdej żydowskiej świątyni. Kiedy jednak po wybudowaniu Synagogi Na Wygonie przejął ją odłam konserwatywny, została przebudowana zgodnie z tradycyjnym zwyczajem. Po wydarzeniach Nocy Kryształowej Synagoga pod Białym Bocianem stała się jednak miejscem spotkań wszystkich wrocławskich Żydów, ponieważ jako jedyna nie została zniszczona. W czasie II wojny światowej jej dziedziniec stanowił miejsce zbiórek członków gminy przed wywożeniem do obozów zagłady, zaś ona sama przekształcona została w magazyn odebranych im rzeczy. W 1947 r. została przejęta przez państwo i w ciągu kolejnych niemal 50 lat niszczała. Różne pomysły na jej wykorzystanie sprawiły, że budynek został pozbawiony dachu, podłogi, a mury pokryły się wilgocią i pleśnią. W takim stanie w 1996 r. została odzyskana przez Gminę Żydowską. To ważne wydarzenie było jednak poprzedzone trzema latami starań przewodniczącego Jerzego Kichlera i jego współpracowników. Kiedy wreszcie się udało, rozpoczął się długotrwały proces odnawiania i remontowania świątyni. Powoli spełnia się życzenie przewodniczącego Gminy: "Wypełnić synagogę modlitwami i życiem religijnym, przywrócić jej blask nie tylko architektoniczny, ale i duchowy". Obecnie co miesiąc zamienia się ona w salę koncertową przy okazji celebrowania Hawdali - czyli zakończenia szabatu w sobotę po zachodzie słońca. Odbywają się tu też nabożeństwa przy okazji ważniejszych świąt - póki jednak trwa remont, cotygodniowe modlitwy mają miejsce w SZULU, czyli małej synagodze. Wreszcie jednak jest we Wrocławiu miejsce, w którym Żydzi mogą się swobodnie spotykać i modlić. Odnawiana obecnie synagoga ma się w przyszłości stać głównym elementem Centrum Żydowskiego, siedzibą księgarni i biblioteki oraz placówek służących bezpośrednio społeczności żydowskiej, a już teraz jest miejscem wydarzeń artystycznych związanych z organizowanymi przez Gminę Spotkaniami z Kulturą Żydowską "Simcha".

W czasie ich trwania można najpełniej poznać to, co w judaizmie najciekawsze. Szczególnym zainteresowaniem cieszą się występy artystów żydowskich, podczas których w synagodze tworzy się specyficzny klimat. Bo chociaż nazwę przejęła synagoga po uprzednio stojącym w tym miejscu zajeździe Pod Białym Bocianem, czyli Zum Weissen Storch, to jednak podniosła atmosfera w bożnicy nie ma raczej zbyt wiele wspólnego z tą panującą w siedemnastowiecznej gospodzie. Ascetyczne wnętrze bożnicy pomaga laikowi skupić się wyłącznie na prezentowanym dorobku kultury żydowskiej bądź przyglądaniu się nabożeństwu prowadzonemu przez gabbaja. Najlepszymi punktami do obserwacji są dwa duże balkony umieszczone na dwóch poziomach. Wystarczy przyjść, usiąść wygodnie i poddać się dźwiękom pieśni wyśpiewywanych w jidysz.